Ecrittératures

30 octobre 2019

Je hais Pachinian ( en arménien)

Filed under: Uncategorized — denisdonikian @ 10:01

27 octobre 2019

Filed under: Uncategorized — denisdonikian @ 6:32

2․ Հայաստանը ըստ  Սուրբ Նիկոլի

Քաղաքական անկախությունից հետո Հայաստանը համարյա երեսուն տարի սպասեց, որ իր ժողովրդավարությունը նվաճի, նկատի ունենք իսկական ժողովրդավարություն, ընդդեմ կեղծիքի ու թշվառության ժողովրդավարություն, որ նրան լճացրել էր, տեղում գամել կամ բզկտել՝ պարտադրված արտագաղթի մղելով, տնտեսական կամ քաղաքական ստորացման պատճառով։ Իրականում, քանի որ հենց սկզբից առճակատեցին աղետների դեմ, որ կարող էին գետնին հավասարեցնել երկիրը (երկրաշարժ, Ղարաբաղյան պատերազմ, արևելքում և արևմուտքում սահմանների արգելափակում), քաղաքական իշխանությունները գերազանցելով իրադարձություններին, ստիպված էին ամենահրատապ հարցերով զբաղվել։ Ոչ ոք չէր մեղադրում նրանց այն ժամանակ, երբ շտապողականությամբ ընդունված որոշումները,  պահի իմպրովիզացիաները, նոր հասարակության նորմեր ստեղծելու անհրաժեշտույթունը ուղեկցվում էին մի այնպիսի քաոսով, որից ամենաուժեղ և ամենախորամանկ հայերը լայնորեն օգտվեցին։ Դժբախտաբար հայերը սպասում էին իրավունք, արդարություն և սոցիալական խաղաղություն ձեռք բերել, փոխարենը նրանց բաժին հասավ միայն փտախտը։ Կարծես մտովի հասունանում էր գաղտնի մի վիճակ խորհրդային տարիների ընթացքում և սպասում այն օրվան, երբ Հայաստանը կդառնար մի հանրապետություն՝ ընդարձակվելու համար։ Իրականում, Հայաստանի անկախությունը ստեղծեց մի  կախվածության իրավիճակ, միայն այն իմաստով, որ միակ տնտեսական դինամիկան, որ նրան ողջ էր պահում, սնվում էր հովանավորչությամբ, կոռուպցիայով, աղբերության սկզբունքով և հնարամտությամբ, այնինչ, առողջ հայերի կամովին հայթայթած աշխատանքն արտասահմանում, առաջացնում էր հիմնական մանանա՝ տարադրամների ներմուծումով, ազատելով Պետությանը տեղում աշխատատեղեր ստեղծելու, այն դեպքում, երբ օգտվում էր անկումայն իրավիճակից, իշխելու համար աղքատությունից ու վերապրելու որոնումների մեջ գտնվող հոգնած մի ժողովրդի վրա։

Այս անմիջական անկախությունը մենք տեսանք և զգացինք՝ լայնորեն նկարագրելով այսուայնտեղ։ Ինչը, որ մեզ ավելի շատ էր ցնցել այն ժամանակ, համընդհանուր լքումի վիճակն էր, նկատի ունենալով թե՛ տղամարդկանց, թե՛ կանանց, չունենալով այլևս ոչ բարոյական, ոչ ընտանեկան, ոչ տնտեսական պատվար, մինչդեռ, միաժամանակ զարգանում էին հարստացման միջոցները, որոնք չէին ներդաշնակում շրջապատող թշվառության հետ։ Քանի որ Հայաստանը խորապես մխրճվում էր խղճալի անկումային տրամադրության մեջ, իսկ այդ ընթացքում մայրաքաղաքը տարածվում էր ճոխության մեջ, անհոգությունից ամբողջովին արհեստականության վերածված, չխոսելով ավելի ու ավելի նկատելի դարձած որոշ հարստությունների բնույթի մասին, ինքներս մեզ հարց էինք տալիս, մի՞թե արհեստական ժողովրդավարությունից անդին չէր վերապրում դեպի ֆեոդալիզմ ընթացող հետադիմական մի ձևաչափ, դեպ, որը հիմնված է աղաների համակարգի վրա, ինչպես թուրք-օտոմանների մոտ, նաև այլուր : Սոցիալական կյանքի այս տերերը, ովքեր չափում էին Հայաստանը կանգունով, իրենց միակ շահերը պաշտպանելով, որոնց անվանումը օլիգարխ էր, ինչպես Դոդի Գագոյի դեպքում, ում մականունը հնչում է ֆրանսերենում որպես gag՝ հնարք, կատակ, այս ճանաչված «բիրդան աղայի» դեմքը շատ ճիշտ էր արտացոլում քաղաքական կառուցվածքը, որտեղ պատգամավորները ավելի շատ հակում ունեին քվեարկել իրենց բիզնեսի օգտին, քան՝  ընդհանուր շահի ։ Այդ պատճառով դժվար էր սահմանել այս Հայաստանը որպես երկու տարբեր տեսակներից առաջացած մի հիբրիդ, որտեղ խճճված կերպով միախառնվում էին իրավունքն ու իրավունքի բացակայությունը։

Առաջին բանը, որի վրա իրավմամբ ժամանակակից կառավարությունը հարձակվեց, ժողովրդին վերադարձնելն էր ժողովրդավարությունը՝ իրավունքի վերականգնմամբ։ Ոչ մի վերափոխում չէր կարող ձեռք բերվել, ոչ մի առաջադիմություն, փոփոխության ոչ մի կամքի դրսևորում որևէ բնագավառում, որ լիներ առանց ամրացնելու իրավաբանական հիմքը, որի վրա կկարողանար հանգել նոր Հայաստանը։ Առանց իրավունքի երկիրը կորստյան կմատնվեր, ինչպես նախորդ վարչակարգերի ժամանակ։ Այս իմաստով կարող ենք Վարչապետին վերագրել այն, որ նա իր առջև նպատակ էր դրել արմատախիլ անել սոցիալական կյանքում կաշառակերությունը։ Մեծ դժվարության առջև կկանգնենք մտածելով, որ նման մոլեգնություն, ընդդեմ կաշառակերության բոլոր ձևերի, որտեղ էլ տարածում գտնի, թեկուզ այն վերաբերի հեղինակավոր որևէ անձի, որ ընդունակ լինի պաշտոնի չարաշահման։ Այս ուղու վրա կանգնելով, ինքն անձամբ է բացահայտում դա այն ժողովրդի ներկայությամբ, որ հակված չէ հանդուրժել իշխանության չարաշահումները։ Այնինչ, Հանրապետականների դեմ հալածանքը, որի թունավոր ազդեցությունը շարունակ սպառնում է սոցիալական առաջադիմություններին, ստեղծում է կասկածի կողմից հարուցված կորստաբեր մթնոլորտ։ Արդեն խոսել ենք Վարչապետի ենթադրյալ կամ ճշմարիտ անհանդուրժելի միջամտությունների մասին իրավաբանական ապարատի ներսում։ Անկասկած նրա մտապաշարումները հակահանրապետական կուսակցության հանդեպ նրան միայն կարող են տանել դեպի կրակի հետ խաղ :

Բարեբախտաբար, Փաշինյանի մյուս սևեռուն գաղափարն այն է, որ նա խելամտորեն հակվում է հայ երիտասարդության կողմը, բարձրացնելով կրթության մակարդակը։ Պետք է նշել, որ այս բնագավառում ներունակությունն անսահման է և հեռու է շահագործվելուց, ընդհակառակը, նախորդ վարչակարգերը նրանց պահել են խիստ միջակության աստիճանի վրա։ Շախմատը դտրոցները ներմուծելով չէ, որ կարելի է ապագա կերտել և զարգացնել երկիրը։ Առավել ևս կրթել երեխաներին ազգային կրոնով։ Փաշինյանի գրազը, որ կայանում է կրթությունը կողմնորոշելուն դեպի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կողմը, անտեղի չէ։ Իրավացիորեն հենվում է ազգությամբ հայ այն գիտնականների վրա, ովքեր ցույց են տվել, թե հայկական հանճարը կամ ամենաբարձր աստիճաններին հասնելու նրա ունակությունը թույլ է տալիս գրազ գալ գերազանց ընդունակությունների և ներուժերի վրա, որ ոգևորում է երկրի երիտասարդությանը։ «Նորամուծությունը և նախաձեռնության բանականությունը միշտ եղել են հայկական ինքնության սրտում։ Ողջ պատմության ընթացքում հայ ժողովուրդը լույս աշխարհ է բերել գիտնականների, ինժեներների և գյուտարարների, ովքեր անգնահատելի նպաստ են բերել մարդկության զարգացման ու կյանքի բարելավման մակարդակի բարձրացմանը»,- նշում է նա իր բացման խոսքում՝ ողջունելով Հայաստանում կայացած ինֆորմատիկ տեխնոլոգիաների համաշխարհային կոնգրեսը։ Վարչապետը պաշտոնական հայտարարության մեջ նշում է, որ սփյուռքի յուրաքանչյուր անդամ անձամբ է նկատել, նկատի ունենալով այն, որ ամեն մի հայ երիտասարդ, որ գտնվում է մտավոր կարողությունները խրախուսվող միջավայրում, ընդունակ է հասնել լավագույնին։ Նման դեպք չի գրանցվել Հայաստանում Անկախության առաջին երեսուն տարիների ընթացքում։ Փաշինյանը մաղթում է, որ Հայաստանում նույնը կատարվի, ինչ արտասահմանում։ Դրանից բացի պետք է հասկանալ, որ ինֆորմացիայի տեխնիկաները, սկսած այն պահից, որ թափանցում են սոցիալական և ազգային ցանցի մեջ, ավելի բարձրարտադրողական հոգատարություն կդերսևորեն հիվանդանոցներին, ավելի զորեղ կերպով պաշտպանություն սահմաններին, զինամթերքի ավելի ծավալուն կիրառումներով։ Արդեն այս նպատակահարմարությունները շտապեցնում են սփյուռքին ներմուծել երկրին անհրաժեշտ ձեռնարկություններ և բացել նորահայտ աշխատավայրեր հնարավոր բոլոր բնագավառներում։ Սակայն հայ ուսանողները չէին սպասելու Կոնգրեսին իրենց աշխատանքներն սկսելու համար, նրանք ներկայացնելու էին անօդաչու թռչող սարքեր, ռոբոտներ և նույնիսկ բազուկի միոէլեկտրական պրոթեզներ։

Այնինչ, արգելված չէ մաղթել․ այն վստահելի նորությունը, որ իշխում է Հայաստանում՝ սկսած թավյա հեղափոխության հանկարծակի հայտնվելուց, ընդգրկելով նոր գիտակցություն։ Ներդնել նյութականի մեջ, թույլ չի տա հայ ժողովրդին ապրել իր մշակույթին համապատասխան։ Ընդհակառակը, վտանգի է ենթարկվում հեռանալ նրանից։ Մարդը կարիք է զգում գտնել կողմնորորոշիչներ, որ համապատասխանեն համայնական ավանդույթի քմահաճույքին, որն իր պատմության ընթացքում սեփական տոկունության և կրոնի շնորհիվ խուսափել է խորտակվելուց։ Բոլոր ժողուրդները ներդրվում են իրենց մշակույթի մեջ, որպեսզի իրենց ծագման գիտակցությունը սնի իրենց կենսական պոռթկումը՝ մղված դեպի ավելի փայլուն ապագայի կողմը։ Մարդը կարիք է զգում հաստատվել, եթե չի ուզում նևրոզի մեջ ընկնել։ Հաստատվել ժամանակի մեջ և տեղադրվել իր նմանների հարաբերությամբ։ Այսպիսով, տասնամյակների ընթացքում Հայաստանում փախուստի խուճապը և կաշառակերությունը, փողի հաղթարշավը, ի վնաս մի հասարակության, ավելի հավասարական ձևով, իշխում են գիտակցությունների վրա։ Ժամանակն է վերադառնալ հիմնական արժեքներին և տեղավորել մարդասիրությունը և եղբայրությունը սոցիալականի կենտրոնում։ Առանց բարոյական գթասրտության Հայաստանը կխորտակվի։ Պետք է մտածել մյուսի մասին և գիտակցաբար մտածել ուրիշի մասին։ Այս խոսքերով ասած, դնել հռչակագոր «ցավդ տանեմը» մի հասարակության մեջ, որը շատ երկար տառապել է ընդհանրացած լքումի պատճառով։ Ոչ միայն այս սկզբունքը թույլ կտար վերադառնալ քրիստոնեական կրոնի ակունքներին, որպեսզի հայերը պահպանվեն մի տեսակ առեղծվածային ուղղաձիգության մեջ, այլապես թույլ կտար մտավորությունների իսկական հեղափոխություն։ Չենք ասի, որ հայը այսուայնտեղ ցույց չի տվել շահերի ընդհանրություն՝ մյուսի հանդեպ։ Սակայն պակաս բաները շատ ավելի ակնհայտ են, քան գործնականները։ Ի դեպ, այս համերաշխությունը պետք է դեր ունենար Հայաստանի և սփյուռքի միջև, որը Հանրապետության իշխանության հասնելուց և 1988 թվի երկրաշարժի աղետից ի վեր երբեք չի դադարել կամուրջներ գցել՝ երկիրը դուրս բերելու խորտակումից։

Այն, ինչը ժողովրդին ամուր է դարձնում, դա համերաշխության հանդեպ ունեցած հավատն է։ Հավատ «մենք»-ի հանդեպ, պատասխանատվության փոխգործողությունների մեջ՝ մեկը մյուսի հանդեպ, ինչպես նրանց հոգեվոր արյունն է այդ «մենք»-ի ներսում։

Դընի Դոնիկյան, 5֊ը հոկտեմբերի 2019թ.

Թարգմանությունը՝ Նվարդ Վարդանյանի

23 octobre 2019

Ցավդ տանեմ

Filed under: ARTICLES — denisdonikian @ 9:14

3145412560_1_2_NNSC2qjr

1 Լինում է, չի լինում, հեղափոխություն է լինում

Հոկտեմբեր ամսվա Nouvelles d’Arménie magazine կայքում Ֆիլիպ Րաֆֆի Գալֆայանի քննադատական հոդվածին ինչ ավելացնել, քանի որ դժվար կլինի չկիսել որոշ փաստեր, որ ներկայացրել է։ Հետևությունն ապացույցներ ունի և այն հիմնվում է փաստերի վրա, որ դժբախտաբար, չի խոսում Հայաստանի Վարչապետի օգտին։ Իրավաբան չլինելով՝ մենք չենք թափանցի Իրավաբանության գաղտնարանները, թե ինչպես են մարտնչում և նախատվում ներկայումս Հայաստանում։ Այնուամենայնիվ, սխալմունքները, եթե չասենք՝ այս ու այնտեղ արձանագրված անկատարությունները, մեզ չեն մղում դատապարտել նոր վարչակարգն այն չափով, թե հայոց հարցն առավել արժանի է ընդունել իր ամբողջականության մեջ, քան իրավաբանորեն՝ ճշգրիտ կերպով, հաշվի առնելով երկրի քաղաքական կոնտեքստը, իր տնտեսական հրամայականները, իր մտայնությունները, որ իշխում են այնտեղ․ երեք տասնամյակի տառապանքների և ստորացումների ենթարկված լինելով՝ արդարության և երջանկության ծարավի մի ժողովրդի կողմից, չհիշատակելով խորհրդայնացման 70 տարիները կամ այն փաստը, որ Հայաստանը մնում է փոքր երկիր բնակչության թվաքանակի առումով, որ կարող էր ամեն վայրկյան պայթել քողարկված շնչասպառ պատերազմի մեջ, երեսուն տարուց ավելի, համարյա պաշարված՝ ժառանգաբար հասած մի թշնամուց, արևմտյան մասում։ Այդ դժվարին և սերտորեն շերտադասված բաղադրիչները պետք է հաշվի առնի յուրաքանչյուր ոք, ով կփորձի վերլուծել Հայաստանի Վարչապետի որոշումները, առաջընթացները և սխալները։

(Իհարկե, Իրավունքը պահպանել մի ժողովրդավարական երկրի համար, հիմնում է գետնախարիսխը, որի վրա կարող է կառուցել արդար և բարգավաճ հասարակություն։ Եվ պարոն Գալֆայանը իրավացի կլիներ մտածել, որ ներկայիս Հայաստանը, ըստ այս միակ իրավաբանական հեռանկարի, եթե քաղաքանության պատասխանատու անձինք, սկսած Վարչապետից, որ վերաբերում է նրանց, բռնազբոսիկ կերպով հաշվի առնեին տեսականու համար ավելի ծավալուն պարտավորություններ։ Ամուլսարի ոսկու հանքի դեպքը բավական է ցույց տալու համար, այնքանով, որ կենտրոնացնում է հակասական շահերի մի մեծ քանակություն, որ կաթվածահար են անում ամեն տեսակի որոշում։ Բնապաշտպանները չեն ուզում հաշվի առնել դա, ինչպես նաև մերձակա շրջանների գյուղացիները, որ հունիսի 23- ից փակում են ճանապարհները։ Ինչ վերաբերում է Լիդիանի կազմակերպությանը, նա պնդում է, որ կօգտագործի մի տեխնոլոգիա, որը չի վնասի տեղային էկոհամակարգին։ Առանց խոսելու մարդու իրավունքների Միջազգային Ֆեդերացիայի մասին, որ հետաքննություն է վարել հենց տեղում, աջակցելու հանքի ընդդիմադիրներին։ Ի՞նչ ասել 1400 անձանց մասին, որ ընդունվել են աշխատանքի ձեռնարկության կողմից և հունիսի 23-ից չեն աշխատել։ Ինչ վերաբերում է կառավարությանը, նա ժառանգել է այս խառը գործը, ստորագրված կասկածելի պայմաններում նախկին համակարգի կողմից : Փաշինյանը, որ աշխատատեղեր է խոստացել հայերին, պե՞տք է, ընդհակառակը, հրաժարվի իր խոստումներից՝ կրճատելով այդ աշխատատեղերը։ Իմանալով, որ չի կարող ճոխություն թույլ տալ իրեն Լիդիան ընկերության կողմից հարուցված դատավարությունից, ոչ էլ ընդդեմ նրա՝ կամայական որոշում ընդունել, որը կդարձնի ավելի անվստահելի Հայաստանում ներդրումներ անողների աչքին։ Միշտ կարող ենք ասել, որ չենք կարող հանդիմանել նրան որևէ խուսափումի համար, քանի որ նա հանդիպել է բոլոր ընդդիմադիրների հետ՝ պարզելու համար իրավիճակը։ Հիմա հեռու ենք նախկին վարմունքներից, երբ որոշումները փակ դռների ետևում էին ընդունվում :

Համենայն դեպս, նկատի առնելով նախկին և նոր վարչակարգի միջև եղած անցումը, որ կատարվել է առանց արյունահեղության, մեզ անտեղի է թվում Պետական հեղաշրջում կատարելու հարցը։ Իրականում, ըստ մեր իմացության, չի եղել Սարգսյանի իշխանության հեղաշրջում, ոչ անօրինական, ոչ բռնի ձևով: Նույնիսկ հեղափոխությունը, եթե հեղափոխություն եղել է, ուժի միջոցով չի արվել։ Հետևաբար, պարոն Գալֆայանը թող ներող լինի․ անցումային այս երկու միջոցները չէին կարող, ըստ մեզ, վերագրվել Հայաստանին։ Ավելացնեմ, որ այս «հեղափոխությունը» քաոսից դուրս չի եկել, այլ հասունացել է հայ ժողովրդի կողմից երեսուն տարվա շարունակական ընդվզումներից հետո, այս ու այն տեղի հետ կապված՝ քաղաքացիական պատերազմի բազմաթիվ սկզբնավորումներով, ինչպես ասենք՝ մարտի 1-ով, և ընդհանուր փոփոխության կամքը հաստատվել էր որպես հայտնի դարձած արտահայտությամբ՝ թափանցիկ և անվիճարկելի ընտրությամբ, առաջինը, որ տեղի էր ունեցել հանրապետության իշխանության հաստատվելուց ի վեր։

Այս կոնտեքստում պետք է ընդունել Սերժ Սարգսյանի, ինչպես արդեն արտահայտվել ենք, արժանիքը, երբ հաստատեց, որ Փաշինյանն իրավացի է և ճիշտ է տեսնում երևույթները։ Պետք է ողջունել նրա արիությունը, երբ վայր դրեց իր լիազորությունը պետական այրին արժանավայել վարքով, մտահոգված լինելով ավելի շուտ ազգի հարցով, քան իր քաղաքական դասակարգի շահերով։ Չենք համարձակվի հարց տալ մեզ, թե ինչ կպատահեր, եթե իրեն համար ստորացուցիչ այս արարքը հակադրվողների հետ համաձայնեցված չլիներ, այսինքն, հայ ժողովրդի մեծամասնության հետ։ Ի միջի այլոց, կարո՞ղ էր այլ կերպ վարվել, երբ փողոցի ճնշումը այդքան զանգվածային էր ու միասնական։

Մինչդեռ, պետք է ընդունել, որ ով կազմակերպեց այս «հեղափոխությունը» և որպես օրինակ վերցրեց Նելսոն Մանդելային, սկսած այն պահից, երբ փոխանակ հույս դնելու հաշտեցման և կայունության ամրապնդման վրա, ինչպես իրավամբ շեշտում էր պարոն Գալֆայանը, ուժեղացրեց տարբերակումներն իր կուսակցության, որ ենթադրվում է ներկայացնել ժողովրդին, և Հանրապետականների կուսակցության միջև։ Մնում է իմանալ, արդյո՞ք հանրապետական կուսակցության անդամները լուծարվելու էին ազգային հաշտեցման մի համակարգում։ Կարող ենք դրանում կասկածել, և առաջին կասկածողներից մեկը եղավ Վարչապետը, որ բանտ ընկավ նույն Հանապետականների ձեռքով։ Միշտ առկա է այն փաստը, որ ռասայական խտրականության քաղաքականությունը, նկատի ունենալով այն զարգացումը ժողովուրդների սև ու սպիտակ մասի բաժանումով, այլապես ավելի դաժան էր ու անարդար, քան հայ ժողովրդի կուրորեն մեկուսացումը Հանրապետականների կողմից։ Այնինչ, Մանդելան քսանյոթ տարվա բանտարկությունից հետո կհամարձակվե՞ր իր երկրի ապագան կերտել՝ ընդդեմ սեփական ոխի և ընդդեմ Սևերի ռևանշիստական ոգու, իմանալով, որ այդ ապագան չէր կարող իրականանալ, եթե շարունակեին գոյատևել ռասայական և քաղաքական հակամարտությունները, որ բզկտել էին ժողովուրդներին։

Համաձայն եմ պարոն Գալֆայանի հետ, որ անհրաժեշտ էր վարել անցումային մի քաղաքականություն՝ հիմնված ժամանակավոր սահմանադրության վրա։ Մինչև իսկ, եթե ինձ ցնցում է այնպիսի Սահմանդրության փաստը, որ լիովին իր շահերից բխեցնելով հարմարեցված և ձևակերպված է մի նախագահի կողմից, դրա համար պետք է պատսպարվի ամեն տեսակի դատական հետապնդումներից, սա ևս ցնցում է ինձ, ինչպես նաև այն փաստը, որ դրա հեղինակը՝ Ռոբերտ Քոչարյանը, շան նման բանտ է նետվել այն դեպքում, երբ նրա դատավարությունը դեռ ընթացքի մեջ է։ Ոչ մի իշանություն չպետք է անտեսեր այն փաստը, թե նոր ժողովրդավարության մեջ կամ նորմանալու ուղու վրա կանգնած իշխանության մեջ յուրաքանչյուր մեղադրյալ այնքանով է անմեղ, որքանով նրա հանցանքը դատավարության կողմից դեռևս հաստատված չէ։ Այսօր Քոչարյանի տեղը ճաղերի ետևում չպետք է լիներ։ Նա պետք է լիովին վայելեր քաղաքացու իր ազատությունը դատավարության ողջ ընթացքում, երկրից չբացակայելու պայմանով։ Եվ ինչ, Հայաստանը Ճապոնիային նախանձելու պատճառ ունի՞, որ Կարլոս Գոնին բանտ գցեց, նախքան վերջինս կիմանար ինչի՞ համար էին իրեն մեղադրում։ Թուրքիային նույնպես նախանձելու կարիք չկա, որ բանտում է պահում Օսման Կավալային, այն դեպքում, երբ ոչ մի իրական ապացույց չի ներկայացված իր հանցանքի համար։ Ի միջի այլոց, անցյալ տարվա հոկտեմբերի 8-ին դատարանում մեկենասի հայտարարությունը հնչում է որպես հիշեցում՝ իրավունքի հանդեպ ունենալիք հարգանքի մասին․ « Այն փաստը, որ երկար ժամանակ կալանավորված եմ, երբ դատարանը իմ մեղավորության մասին ապացույցներ չունի, համարվում է իրավունքի հանդեպ հավելյալ բռնություն։ Խոսքը վերաբերում է անօրինականություն և խտրականություն ցուցաբերող դատավարությանը, նման ձևով պատիժ սահմանելու համար։ Պահանջում եմ, որ դատարանը վերջ դնի այս անօրինական, խտրական գործողությանը»։ Նման պատժամիջոցը պատիվ չի բերում նոր ժողովրդավարությանը, որին ձգտում է Հայաստանը։

Այն փաստը, թե դա ժողովրդի պահանջն է, ինչպես Փաշինյանի դեպքում, այս ու այնտեղ հարկադրաբար կասկած է հարուցում՝ նկատի ունենալով կարճեցումը, որին հարմարվում է՝ ի վնաս իրականության։ Ժողովրդի 70%- ը դեռ ժողովուրդը չէ, այլ տարբերվում է մնացած 30%-ից, որ իրավունք ունի այլ ձևով մտածել։ Փաշինյանը շփոթում է ժողովուրդը ցույցերի մասնակից ամբոխի հետ, երբ ներկաները ըմպում էին նրա խոսքերը։

Բացի դրանից, հայերը տաքարյուն լինելով, եթե այդպես կարելի է ասել, շտապում են սրբացնել մի ղեկավարի այնքանով, որքանով կարող են սևացնել նրա հակառակորդին։ Քանի անգամ են Քոչարյանին անարգանքի ենթարկել, նրան թուրքի տեղ դնելով։ Մինչդեռ այսօր Փաշինյանը դարձել է աշխարհիկ սուրբ, ում պատկերը սիրտ խառնելու աստիճան ամենուր է։ Պետք է իմանալ, որ հայերը ընդունակ են 180° միանգամից շրջվել, որ զարմանք կպատճառի օտար դիտորդին։ Նրանք, ովքեր գոռում էին «Լևո՜ն, Լևո՜ն» (նկատի ունենք Լևոն Տեր-Պետրոսյանին) շարժման ընթացքում և հետո, որպես թե իրենց փրկիչն էր, կարողացան նույն ոգևորությամբ, հավանաբար 1996 թվին Վազգեն Մանուկյանի հաշվին, հաջորդաբար կեղծված ընտրություններից հետո նրան մղել 1998 թվի փետրվարի 3-ին հրաժարական տալ։ Շահեցին Քոչարյանին։ Այս խոսքերից հետո, Փաշինյանի նման կույր փրկության ուղու վրա գտնվելը անհրաժեշտաբար թուլացնում է քաղաքացու քննադատական ու քաղաքացիական իմաստի արտահայտումը և թևեր է տալիս շահագրգիռ կողմին, եթե ոչ՝ ձեռքերին, որ պատկերացնում է, թե իրավասու է գանակոծել նրան, ով կհակառակվի իրեն։ Այլ կերպ ասած, Փաշինյանն օգտվում է այն համբավից, որը կարող է հակվել իր հեղինակության չարաշահման կողմը։ Այս հեռանկարում, ժողովրդավարությունը կարող է փոխվել բռնապետության։

Իրականում, կարծիքի մեջ ձևավորված տվյալ բարձր դիրքը անառողջ է, նույնիսկ եթե դա հասկանալի է։ Փաշինյանն այս տեսանկյունից դառնում է ատելության զինված ձեռքը, որ գրգռում է հուսախաբության տարիներին ստորացված բնակչության մեծ մասին։ Միշտ մտածել եմ, որ այն ծափահարությունները, որոնցից օգտվում էր միտինգների ժամանակ, խառնված էին ատելությամբ՝ Հանրապետականների դեմ ուղղված։ Այսպիսով, այս մաղձը, նախկին և նոր վարչակարգի ջատագովների միջև տաքացնում է գլուխները և շրջում է ամենուրեք երկրում այնքանով, որ սպառնում է այն խաղաղ վիճակին, որի կարիքն զգում է նորմանալու համար։ Փոխանակ միասին պայքարելու՝ գործի մեջ ներդնելու միջոցները, երկիրն առաջ տանելու նկատառումով, հայերը դատական կռիվների պատճառով խրվել են ցեխի մեջ, էներգիայի կորուստ ունենալով այն դեպքում, երբ ժողովուրդը անհամբերությունից տրոփում է խոստացված վերափոխումների սպասման մեջ։

Այսպիսով, վերափոխումների այս վազքի մեջ բազմաթիվ են խոչընդոտները, որ դանդաղեցնում են Վարչապետի գործողությունը։

Օրինակ, այն հեղափոխությունը, որ վկայակոչում է վերջինս, չէր կարող արդյունավետ լինել առանց կրթված ու նոր էլիտայի, որ կփոխարինեին նախկին աշխատակիցներին։ Հիշեցման կարգով ասենք՝ երիտասարդ Հայաստանը չունի պետական ծառայողների սոցիալական այնպիսի խմբավորում, որը ոչ մի կուսակցությունից կախում չունենա և կապ չունենա ընտրությունների արդյունքների հետ, քանի որ պետք է Պետությունը շարունակելու գործին տրվելու համար ընդունակ լինել վեր կանգնել խորը անորոշությունից և աշխատել նվիրվածությամբ ու անձնուրաց կերպով միմիայն Պետության շարունակության և հասարակության բարօրության համար։ Այլ բառերով ասած՝ հայոց Պետությանը պակասում է մի հաստատություն, որ կձևավորի բարձր պաշտոնյաների, որոնք պատասխանատու կլինեն բարձր կառավարման համար։ Այս անբավարարությունը պարտադրում է նոր վարչակարգին էլիտայի հետ համատեղ աշխատել, որոնք մեծապես կցված են եղել նախկին կառավարության անդամներին և այնտեղ ձեռք են բերել ավտոմատիզմներ, որոնք ավելի շուտ հիմնված են եղել սեփական շահերի, ինքնասիրության, քան ընդհանուր բարիքի համար անհանգստություն ցուցաբերելու վրա։ Ինչը, որ կարող է ներգործություն ունենալ խոր Պետականության կազմավորվածության վրա, այն է, որ այդ ընտրյալները կարողացել են այնպիսի որոշումներ ընդունել, որ իրենց շահախնդրությունները պաշտպանելուն համապատասխանի։ (Ի միջի այլոց, Հայաստանում, ինչպես նաև այլուր, նույնիսկ Ֆրանսիայում, մարդիկ լինելով այնպես, ինչպես կան, իսկ հայերն առավել ևս, պաշտոնյա ընտրյալների ձևավորումը կարող էր սահմանել մի Պետություն՝ սեփական Պետության մեջ, որ խոչընդոտ կհանդիսանար գործադիր մարմնի որոշումների համար)։ Այս փաստացի վիճակը ստեղծում է արգելք կառավարության գործողության համար։ Այս դեպքում, ինչպե՞ս չհասկանալ Փաշինյանին, որ ստիպված է լինելու մաքրել Ավգյան ախոռները, եթե ուզում է կայուն տեղ ունենալ և առաջ գնալ։ Այսպիսով, հայտնվում են փակուղու առջև․ հեղափոխություն կատարելով էլիտարների փոփոխումով, այն դեպքում, որ նորերը չկան։

Նույն ձևով խորհրդային կարգերի անցումը հանրապետությանը, եղել է շատ մեծ դիմակահանդես՝ խաբկանք։ Քանի որ Հայաստանին պակասում էին պաշտոնյաներ, որ ընդունակ լինեին ստանձնել նոր սահմանադրությունը, ստիպված լինելով նախկին դիկտատուրայի ներկայացուցիչներին կրկին ուղեկցել, վտանգի ենթարկվելով փոփոխության ժամանակ՝ կորուստ տալու հարցում։ Իրականում, հանրապետության սկզբում երեկվա ավտոմատայնությունները պարզապես ստեղծվել էին առանց պատրաստման՝ ապրեցնել Անկախության միտքը և տիրող քաոսի առկայությունը, որ առաջացել էր Ղարաբաղի հակամարտության պատճառով։ Այս քաոսից մեծապես օգտվեցին անբարո անձինք՝ ընդլայնելով իրենց բիզնեսը, մինչդեռ հերոսները հոգով-մարմնով նետվում էին մարտի մեջ, վտանգելով իրենց կյանքը զոհել։ Հրատապ տնտեսությունը շուտով կործանման հասցրեց աշխատանքային պայմանները՝ գործարանների և ազգային ունեցվածքների շտապ վաճառք կազմակերպելով։ Քաոսին հաջորդեց անդունդը։ Եվ հնարավոր չէր հաստատել, որ նախագահները, ովքեր եկան Լևոն Տեր-Պետրոսյանից հետո, ընդունակ լինեին հաջողության հասցնել միաժամանակ ազգային պաշտպանության և վերակառուցման հարցերը։

Որքան էլ պարոն Գալֆայանը նույնացնի Փաշինյանին այն Էրդողանի հետ, որ հետապնդում էր Գյուլենականներին, ինձ թվում է նույնքան քիչ իրավացի է, եթե Փաշինյանը, ավելի շուտ, միավորվեր Հանրապետականների հետ, ինչպես վարվեց Էրդողանը Գյուլենականների հետ, նրանց դեմ անխոնջ պայքարելով։ Ի՞նչ տրամաբանությամբ,- կհարցնեք ինձ։ Քաղաքական հավասարակշռության տրամաբանությամբ։ Փաշինյանն իր կյանքը ներդրեց հայ ժողովրդին ծառայելուն, այն դեպքում, երբ Հանրապետականները գործում էին հանուն իրենց կեղտոտ գործերի։ Ինչ վերաբերում է այն հարցին, երբ վերագրում են նրան հաշվենկատություն, նույնիսկ բռնակալին հատուկ վերաբերմունք, նույնքան անվիճելի է, իսկ դա լավ ուրվագծված է Էրդողանի պարագայում, իսկ այս դեպքում և՛ անհավանական է, և՛ անհանդուրժելի, նույնիսկ, եթե միամիտ սխալներ եղել են։

Մեզ հարց ենք տալիս․ ի՞նչ ոջիլ է փնտրելու Պարոն Գալֆայանը Աննա Հակոբյանի՝ Վարչապետի տիկնոջ մազերի մեջ, երբ նշում է սկզբնաղբյուրն այն փողի, որ պետք է «Իմ քայլի» կողմից օգտագործվի մշակույթի, կրթական և առողջապահության՝ հիմնականում լուրջ հիվանդությամբ տառապող երեխաների համար սահմանված բնագավառներում, այն դեպքում, երբ այդ գումարը մեծ մասամբ հավաքված է սփյուռքի կողմից։ Եթե Քոչարյանի և Սարգսյանի կանանց առաքելությունն էր ղեկավարել նման մի ֆոնդ, որ նրանց պատասխանատվության տակ էր գտնվում, չենք կարող ասել, որ նրանց ակտիվությունը խիստ տեսանելի էր կամ բավական արդյունավետ։

<<Պե՞տք է հիշեցնել, որ արդարությունը սահմանված է մարդկանց կողմից, և վերջիններս սխալվելու իրավունք ունեն»,>>- ճշմարտապես գրում է Պարոն Գալֆայանը։ Պետք է նաև նրան հիշեցնել, որ քաղաքականությունը նույնպես սահմանված է մարդկանց կողմից և իրավունք ունեն մարդիկ սխալվելու, հատկապես այնպիսի հրատապ և վերականգնողութան կոնտեքստում, նկատի ունենալով երկիրը ոտքի կանգնեցնելուն։ Մնում է, որ այս երկիրը մտածի ստեղծել մի բարգավաճ ապագա աշխատանքի միջոցով և վարմունքները դնի բարոյականության ուղու վրա, որ համապատասխան լինի իր մշակութային սկզբունքներին, առանց որի սկսած հեղափոխությունը, հեռու լինելով գործել առանց վտանգների ենթարկվելու, կարող է ստեղծել տատասկներից, փշերից և փշալարերից մի գորգ։

Դընի Դոնիկյան, 5֊ը հոկտեմբերի 2019թ.

Թարգմանությունը՝ Նվարդ Վարդանյանի

18 octobre 2019

Ce que le génocide fait à la Turquie. (4)

Filed under: GENOCIDE ARMENIEN — denisdonikian @ 6:16

 

 

1 – La nécessité de développer le narcissisme et d’effacer le sentiment de culpabilité a conduit les historiens partisans du courant de la synthèse turco-islamique à concevoir une nouvelle représentation du passé fondée sur la défense et illustration de l’islam. Intégré aux nouveaux manuels d’histoire dès 1981, ce nouveau récit vise à répondre à la question arménienne soulevée par les attentats de l’ASALA, traitant les Arméniens de traitres et fondant son discours sur l’équivalence des souffrances en 1915. Par ailleurs, ce récit souligne l’apport des Turcs par leur conversion à l’islam, facteur de progrès dans l’histoire mondiale, à savoir la démocratie et la tolérance.

2 – Cette représentation narcissique de soi conduit les Turcs à considérer leur arrivée en Anatolie (XIe siècle) comme un facteur qui aurait permis à l’Europe d’apprendre la liberté de religion et la liberté de pensée. Dès lors, produit de la synthèse truco-islamique, Recep Tayyip Erdogan et son parti l’AKP, vont incarner un idéal qui avait cours depuis des décennies. De plus, leur revendication obsessionnelle de « tolérance », malgré l’intolérance constante dont les Turcs ont fait preuve durant leur histoire, constitue une autre forme de dénégation du génocide.

3 – Conquête de Constantinople (1453) et bataille de Mantzikert (1071) sont commémorés par les membres de l’AKP comme des fetih, des gains pour l’islam de territoires non musulmans obtenus par le djihad. Ceux qui ont été éduqués dans l’esprit de la synthèse turco-islamique ne peuvent que s’en réjouir dans la mesure où la Fetih est tenue pour l’accomplissement d’un devoir religieux. Or, au lieu d’être désorientés par la réprobation occidentale concernant le génocide des Arméniens, les Turcs préfèrent la commémoration de la Fetih propre à flatter le narcissisme national. Victoire sur les infidèles, le génocide pourrait dans ce cas s’apparenter à une fetih.

4 – Célébrée à Malazgirt (Mantzikert), la victoire militaire des Seldjoukides sur Byzance, qui a ouvert l’Anatolie aux Turcs, est devenue la Fetih qui est enseignée dans les manuels scolaires tandis qu’Alparslan occupe une place équivalente dans leur esprit que Vercingétorix, Clovis ou Jeanne d’Arc dans celui des Français. Qualifier cet événement de fetih faisait de l’islam la justification suprême de la conquête de l’Anatolie et de la soumission des populations chrétiennes. Dans ce cas de figure, la nouvelle patrie des Turcs faisait d’eux ses habitants légitimes et des Arméniens et des Grecs, des étrangers.

5 – En réalité, la commémoration est une manière d’exorciser la peur de l’expulsion telle que l’a signifiée le traité de Sèvres en 1919 et en dépit du fait que la traité de Lausanne en 1923 l’ait déclaré nul et non avenu. Dès lors, la présence turque en Anatolie serait d’autant plus justifiée qu’elle est sacralisée comme le fer de lance de l’islam, tandis que ses habitants arméniens et grecs auraient bénéficié des valeurs morales de justice, commisération, paix, fraternité, science, sagesse et tolérance. Cependant, avec l’assassinat de Hrant Dink (2007) et le centenaire du génocide (2015), le sentiment de culpabilité, dans certains segments de la population turque, a refait surface, les dénonciations de la politique turque devenant de plus en plus répandues.

17 octobre 2019

Ce que le génocide fait à la Turquie. (3)

Filed under: GENOCIDE ARMENIEN — denisdonikian @ 7:07

 

 

 

1 – Comme l’ont observé Hannah Arendt à propos d’Adolf Heichmann et Alexander Mitscherlich qui a assisté aux procès des médecins nazis en 1945, il n’y eut chez les accusés aucune manifestation de remords. De la même manière, les mémoires des dirigeants du CUP sont exempts de tout sentiment de culpabilité. Ces témoignages attirent aujourd’hui de nombreux lecteurs et sont régulièrement réédités. Or, même si le sentiment de honte peut être surmonté par la certitude d’avoir bien fait, les « mensonges de la conscience » et le refoulement de la culpabilité risquent d’induire des névroses et des suicides, sinon de provoquer des flambées de violence dans la sphère publique.

2 – Dans le cas où tout un pays nie sa culpabilité, l’État est tenu de renforcer les stratégies de défense pour pérenniser le refoulement du problème. De fait en Turquie, ces mécanismes ayant besoin de s’asseoir sur le mépris de l’Autre, ce sont les écoles, l’armée, les mosquées, mais aussi les organisations et les partis qui s’en chargent plus ou moins ouvertement. Reste à l’État le devoir de répéter et renouveler les stéréotypes qui constituent l’obsession nationale. Dans le cas de la Turquie, l’efficacité de la solution consiste à imprégner le nationalisme de religion.

3 – Le nationalisme qui «  rassure sur soi, sur son passé, sur le passé de la nation » (Copeaux) conduit également à éviter le travail de deuil. En ce sens, il représente un des éléments obligatoires du consensus imposé à la population dès lors qu’il permet « d’accepter les souffrances[…]subies et de légitimer la violence infligée » (Copeaux). De ce fait, le « souffle chaud » ( Fichte) de la nation et la «  confusion hallucinatoire » (Freud) de la religion se conjuguent comme le rationnel et l’au-delà du rationnel pour démultiplier leur pouvoir.

4 – Dès 1918, Ziya Gökalp, en affirmant : «  la nation turque est musulmane », jetait les bases d’un idéal turco-islamique d’obédience sunnite qui excluait la minorité alévie. Ce principe va resurgir au cours des années 1970-1980 avec le soutien des revues, des historiens, des essayistes ou chroniqueurs célèbres, mais aussi des hommes politiques, tendance reconnue sous le nom de « synthèse turco-islamique ». En réalité, la formule selon laquelle « La Turquie est à 99% musulmane » et qui fleurit aujourd’hui est un « aveu implicite du processus de nettoyage des populations non-musulmanes en Turquie» (Copeaux).

5 – Prise à la lettre par ses partisans, cette idéologie dominante a pour effet de les autoriser à agir dans un spectre de violences allant de l’intimidation au meurtre. Ce qui explique les nombreuses séries d’agressions subies par les non-musulmans (Juifs, Chrétiens) ou les musulmans hétérodoxes alévis, sans que l’État ne réagisse vraiment, au point même de laisser ces actes impunis. «  D’une certaine manière, tant que le génocide est nié, la nation turque se doit d’être musulmane, même si elle est gouvernée sous le masque d’une prétendue laïcité » (Copeaux).

Ce que le génocide fait à la Turquie. (2)

Filed under: GENOCIDE ARMENIEN — denisdonikian @ 4:11

 

1 – Comme on peut le supposer, les rédacteurs de la « thèse d’histoire » voulue par Mustafa Kémal en 1931, ayant été forcément témoins du génocide, se sont efforcés de masquer les évènements de 1915 pour infuser l’idée qu’il s’agissait de malheurs habituels à la guerre. Son enseignement au fil des décennies s’est mué en mythe historique propre à expliquer le monde, à établir du lien social et à aider à vivre. Ce nouveau mythe, formé de stéréotypes et de préjugés, a permis le processus de refoulement ou de déni.

2 – De fait, comme toute guerre s’accompagne d’une perte, les Turcs, avec le génocide, avaient « perdu les Arméniens et les Grecs » (Copeaux) en ce sens qu’ils provoquèrent la destruction de leur propre société et durent supporter à la fois la culpabilité et le deuil. « Nous avons détruit notre mémoire, et, ce qui est bien pire, nous avons détruit une part de notre humanité » (Bener, 2015). L’injonction de l’hymne nationale : « Korkma ! Ne crains rien ! », ainsi que les noms de famille ou les prénoms les plus fréquents comme Yilmaz (Sans-Peur), Korkmaz (Intrépide), Kaya ( La Roche), Çelik (D’Acier), Arslan (Lion), reflète dans le fond une anxiété généralisée : sa négation répétée révélant l’existence du contraire, à savoir de la peur.

3 – Présente dans les manuels d’histoire des années 1980-1990, cette peur est inhérente aux avertissements qu’inspireraient les dangers menaçant le pays dans un contexte où « le syndrome de Sèvres » et la crainte que le pays disparaisse alimentent un nationalisme propre à mobiliser et souder la population. De fait, la référence constante aux «  bâtards d’Arméniens », comme insulte, montre que le temps s’est arrêté en 1915, comme si rôdaient depuis un siècle dans les esprits la peur du fantôme arménien et le sentiment de culpabilité qui lui est joint.

4 — Les écrits de Karl Jaspers de 1948, relatifs à la culpabilité allemande, permettent de comprendre le cas de la Turquie post-génocidaire. En effet, pendant et après le génocide, la conscience individuelle, loin d’être perturbée, s’en est accommodée en raison de plusieurs facteurs comme l’élaboration de « mensonges de la conscience », d’une « bonne conscience dans le mal » ou d’une « soif d’obéissance », tandis qu’en fait « on a abdiqué toute conscience » ( Jaspers). « Ainsi les actes criminels sont-ils justifiés par de prétendues bonnes raisons comme la patrie, la nation, le devoir d’obéissance » (Copeaux).

5 – Or, malgré l’efficacité des mensonges de la conscience, non seulement persiste le sentiment de culpabilité, mais encore il se transmet. Angoisses, cauchemars, tentatives d’évitements d’un parent traumatisé sont ressentis par l’enfant avec sa propre sensibilité. Les recherches récentes en Turquie, comme celles en histoire orale dans la région de Diyarbekir par Adnan Çelik et Namik Kemal Dinç, ont largement documenté l’existence d’un sentiment de culpabilité diffus, les interviewés évoquant souvent « une malédiction de cent ans » (Çelik et Dinç, 2015). Plus facile chez Kurdes, cet aveu se heurte encore à des mécanismes de défense parmi les Turcs.

16 octobre 2019

Ce que le génocide fait à la Turquie. (1)

Filed under: GENOCIDE ARMENIEN — denisdonikian @ 5:28

 

 

 

1- Historien spécialiste de la Turquie, Etienne Copeaux a fait paraître, le 30 septembre 2019, un long article sur son blog Susam-Sokak intitulé : Ce que le génocide fait à la Turquie. Il y examine la politique d’écriture de l’histoire menée par les dirigeants turcs et visant avant tout à faire oublier 1915. Déjà en 1931, Mustafa Kémal affirmait : «  L’écriture de l’histoire est aussi importante que l’action », injonction qui parachevait le mécanisme de turquification systématique avec les expulsions massives d’Arméniens et de Kurdes de 1922.

2 – De fait, considérée comme une mise en conformité avec la situation post-génocidaire, cette « réforme de l’histoire » s’apparentait à un véritable coup d’État en histoire, créant ainsi un roman national nouveau et glorieux et qui devait servir de base aux manuels scolaires dès 1931. Selon ce récit, les Turcs, en migrant à la périphérie de l’Eurasie, devaient permettre à tous les peuples du continent de bénéficier de leur haute civilisation. De la sorte, les Sumériens, les Étrusques et les Hittites étaient censés être des Turcs et l’Anatolie devenait le pays des Turcs depuis la Préhistoire.

3 – Cette « représentation coercitive du passé » (Copeaux) allait corrompre la recherche scientifique en histoire et, dès lors qu’elle avait été voulue par Mustafa Kémal, revêtir un caractère sacré. Le contrôle de l’histoire par l’État devait ainsi masquer la violence sur laquelle s’était établie la république, devenant par là même un élément du « consensus obligatoire » (Copeaux, 1997, 2000). De fait, cette thèse d’histoire révèle quelque chose de la Turquie post-génocidaire, à commencer par le narcissisme qui imprègne le récit.

4 – Se considérant comme l’élite de l’humanité, les Turcs rejettent toute altérité. Mais ce besoin permanent de justification cache en réalité un manque de confiance en soi. Par ailleurs, la recherche de légitimité implique un recours constant à la rationalité et à la science comme l’archéologie. Implicitement, le récit s’adresse à un « super-destinataire implicite « (Copeaux), à savoir l’Occident, pour lui signifier que sans l’intervention des Turcs dans l’histoire, il n’aurait pas connu les valeurs de civilisation.

5 – Cette idéalisation du Turc, présente dans les discours et la mentalité nationalistes dès avant l’avènement de la république, allait imprégner la rhétorique négationniste lors des procès de 1919. Prétextant leur appartenance à un des peuples les plus tolérants et civilisés du monde, les accusés nieront leurs exactions génocidaires. Cette rhétorique devait se perpétuer durant des décennies en présentant le peuple turc comme un exemple pour les autres nations dans tous les domaines, leur apportant un « style de vie supérieur» (Copeaux 1997).

14 octobre 2019

Dieu est Grand…

Filed under: ARTICLES — denisdonikian @ 4:06

101489610_o

Quand on meurt, c’est définitif. Ne cherchez plus à revenir. Je vous dis que c’est over, terminé, sans espoir de retour. Seuls, et c’est déjà arrivé, ceux qui ont bénéficié d’une grâce christique ont pu retrouver leur pantoufles et manger encore des frites. Mais pour les autres, rien. Ils sont au-delà de tout et c’est pour toujours. Au-delà de leurs pantoufles et au-delà de leurs frites. Ils ne pourront ni mettre les unes, ni manger les autres. Sauf qu’il ne faut pas voir les choses comme ça. Quand on y est, on y est bien. On a mieux que des pantoufles et mieux à faire que de manger des frites. Bien, je vous dis. Si bien qu’on n’a plus envie de revenir.

Vous me direz, mais comment vont faire ceux qui n’y ont jamais cru ? Comme le catholicos K2 et mon amie arménienne Hayganouch. Mon amie Hayganouch est tellement athée que ses cheveux en rougissent. Athée comme le catholicos K2, qui dans son extrême bonté, ne la tient pas pour arménienne. Alors qu’ils le sont tous les deux athées. Oui mais pour le catholicos, c’est très compliqué : comme son athéisme est de dissimulation, sa religiosité est de théâtre. Alors que l’athéisme de Hayganouche est un athéisme religieux. Et donc, le catholicos se sent autorisé à la mettre au ban des Arméniens orthodoxes, avec les Arméniens musulmans et les Arméniens pédophiles. Et pourtant, Dieu sait que des pédophiles chez les curés ça court les rues comme des lapins.

Ceux qui n’y ont jamais cru qu’au-delà il y a mieux que leur Arménie vont pousser une AH ! d’étonnement, pour ne pas dire d’éblouissement. Ils vont être bluffés comme on dit. Tous ceux qui croient que l’Arménie est un paradis vont tomber sur le cul. Mais en fait, devant l’évidence mystique du vrai amour, tout leur sera pardonné. Pourquoi  me demanderez-vous ? Parce que l’amour n’est pas un tribunal. L’amour aime. Même Erdogan sera aimé, c’est dire ! De l’autre côté, là où tout est irréversible, les lois qui y règnent ne sont pas les lois d’ici. Les Arméniens vont voir ce qu’ils vont voir, à savoir que leur culte de l’histoire arménienne, c’est de la gnognotte auprès de ce qui les attend. Bien sûr, ils pourront encore revendiquer pour la reconnaissance du génocide. Mais ça ne servira plus à rien car ils ne seront plus dans l’Histoire. Reste à savoir s’ils vont pouvoir parler avec Erdogan. Possible. Car en effet, tout est possible pour Dieu. Même l’impensable. Car Dieu joue avec les hommes comme avec des dés qui ne doivent rien au hasard, mais tout à sa seule volonté. C’est Dieu, que voulez-vous. Or Dieu est Grand, comme l’a proclamé en titre d’un de ses livres Denis Donikian. Si grand que les petits Arméniens qui ont l’habitude de lever les yeux sur leur Ararat, cette fois vont devoir regarder plus haut jusqu’à avoir un torticolis. Tous les Arméniens vont devoir faire ça, se pencher en arrière au risque de tomber pour regarder Dieu qui se situe toujours nettement plus haut que les plus hautes montagnes du monde. Ça va en faire des torticolis, je vous dis pas. La catholicos K2 va devoir aussi se pencher en arrière, tellement que son chapeau en forme de cône va se renverser. C’est comme ça que Dieu se moque des petitesses des hommes. Car Dieu est grand, c’est sûr. Et je suis son prophète, c’est sûr aussi…

11 octobre 2019

TSAVET DANEM ( Je prends ton mal) ( (2)

Filed under: CHRONIQUES à CONTRE-CHANT — denisdonikian @ 4:46

poster,840x830,f8f8f8-pad,750x1000,f8f8f8.u4

 

Deuxième partie – Le Hayastan selon saint Nigol

Après son indépendance politique, l’Arménie a mis près de trente ans avant de conquérir sa démocratie, à savoir une démocratie réelle contre une démocratie de la fraude et de la misère qui l’a clouée sur place dans la stagnation ou déchirée sous les effets de l’émigration forcée par la désespérance économique ou l’humiliation politique. En effet, comme elles ont eu à affronter dès le début des catastrophes qui auraient pu  terrasser le pays (séisme, guerre au Karabagh, fermeture des frontières à l’est et à l’ouest),  les instances politiques dépassées par les événements ont dû parer au plus pressé. Nul ne saurait les incriminer dès lors que les résolutions prises dans la précipitation, les improvisations du moment, la nécessité de formuler les normes d’une nouvelle société s’accompagnaient d’un certain chaos dont les Arméniens  les plus forts et les plus rusés ont largement profité. Malheureusement les Arméniens attendaient le droit, la justice et la paix sociale, ils n’ont reçu  que la gangrène. Comme si elle couvait durant les années soviétiques et attendait le jour où l’Arménie deviendrait une république pour se propager. De fait, l’indépendance de l’Arménie n’a donné lieu qu’à un état de dépendance dans le sens où la seule dynamique économique qui l’a maintenue en vie se nourrissait de népotisme, de corruption, d’aghperoutyoun et de système D, tandis que le travail à l’étranger des Arméniens valides, sciemment entretenu, constituait une manne substantielle par la rentrée des devises, dispensant l’État de créer des emplois sur place alors qu’il profitait de cette situation de déliquescence pour régner sur une population abrutie par la pauvreté ou la quête de survie.

Cette immédiate indépendance nous l’avons vue et éprouvée pour l’avoir largement décrite ici ou là. Ce qui nous avait le plus frappé alors, c’était un état d’abandon généralisé, à savoir des hommes et des femmes n’ayant plus aucun soutien ni moral, ni familial, ni économique, tandis qu’en même temps se développaient des formes d’enrichissement qui juraient avec la misère ambiante. Comme l’Arménie profonde  s’enfonçait dans une pitoyable dépression tandis que dans la capitale s’étalaient des luxes d’insouciance totalement artificiels, sans parler du caractère  de plus en plus ostentatoire de certaines richesses, on se demandait si au delà d’une démocratie de façade ne survivait pas une forme de régression vers un féodalisme fondé sur le système des agha comme en Turquie ottomane et ailleurs. Ces maîtres de la vie sociale, qui mesuraient la vie des Arméniens à l’aune de leurs seuls intérêts, avaient pour noms ceux des oligarques comme le fameux Dodi Gago dont le sobriquet résonne comme un gag  tellement cette figure emblématique du parvenu illustre bien une structure politique où les députés avaient tendance à voter en faveur de leur business plutôt que pour l’amélioration du bien général. De ce fait, il était difficile de définir cette Arménie hybride où se mêlaient inextricablement le droit et l’absence de droit. C’est cet embrouillamini qui  nous a conduit un jour à définir l’Arménie comme une  république démomerdique. Néologisme parmi les moindres, advenus sous notre plume, pour désigner ce pays politiquement indistinct et où les citoyens étaient devenus comme les déchets d’une corruption généralisée.

La première chose à laquelle s’est à juste titre attaqué le gouvernement actuel était de rendre la démocratie au peuple par la réhabilitation du droit. Aucune réforme ne pouvait être entreprise, aucun progrès, aucune volonté de changement dans quelque domaine que ce soit sans consolider le socle juridique sur lequel devait reposer la nouvelle Arménie. Sans le droit le pays irait à vau-l’eau comme sous les régimes précédents. En ce sens, nous pouvons mettre à l’actif du Premier ministre qu’il s’est donné pour objectif d’éradiquer la corruption dans la vie sociale. On aurait du mal à penser qu’un tel acharnement contre toutes les formes de corruption où qu’elles se développent soit le fait d’un homme capable de dérive autoritaire. En s’engageant dans cette voie, c’est lui-même qu’il expose devant un peuple peu enclin à tolérer les abus d’autorité. Et pourtant, la chasse aux Républicains dont l’influence toxique menace constamment les avancées sociales crée un climat délétère miné par le soupçon. Nous avons déjà exprimé le caractère intolérable des ingérences, supposées ou réelles, du Premier ministre, au sein de l’appareil judiciaire. Très certainement ses obsessions anti-Parti républicain ne peuvent que le conduire à jouer avec le feu.

Heureusement, l’autre obsession de Pachinian, c’est de rendre son intelligence à la jeunesse arménienne en élevant le niveau d’éducation. Il faut dire que le potentiel, dans ce domaine, est immense et que loin de l’exploiter, les régimes précédents l’ont au contraire maintenu à un grave degré de médiocrité. Ce n’est pas en introduisant le jeu d’échecs dans les écoles qu’on peut produire un avenir et développer un pays. Encore moins d’instruire les enfants dans la religion nationale. Le pari de Pachinian qui consiste à orienter l’éducation vers les technologies de l’information n’est pas vain. Il repose à juste titre sur ces scientifiques d’origine arménienne qui ont démontré que le génie arménien ou sa faculté d’accéder aux plus hautes marches, permettait de parier sur l’excellence des aptitudes et du potentiel qui anime la jeunesse du pays. « L’innovation et l’esprit d’initiative ont toujours été au cœur de l’identité arménienne. Tout au long de l’histoire, le peuple arménien a mis au monde des scientifiques, des ingénieurs et des inventeurs qui ont apporté une contribution inestimable au développement de l’humanité et à l’amélioration du niveau de vie », dit-il dans son discours inaugural pour saluer l’ouverture en Arménie du Congrès mondial sur les technologies de l’information. Le Premier ministre part d’un constat, que chaque membre de la diaspora a pu remarquer lui-même, à savoir que tout jeune Arménien qui se trouve dans un milieu intellectuellement stimulant est capable du meilleur. Ce qui n’a pas été le cas en Arménie durant les trente premières années de l’Indépendance. Pachinian souhaite pour l’Arménie ce qui se fait à l’étranger. Par ailleurs, il faut comprendre que les techniques de l’information, dès lors qu’elles pénètrent dans le tissu social et national, induiront des soins plus performants dans les hôpitaux, une défense plus efficace aux frontières, une panoplie d’emplois plus large. Déjà, ces opportunités font accourir de la diaspora des entreprises soucieuses d’investir dans le pays et d’ouvrir des startups dans tous les domaines possibles. Mais les étudiants arméniens n’auront pas attendu le Congrès pour commencer leurs travaux, ils y auront présenté des engins volants sans pilote, des robots et même une prothèse myoélectrique de bras.

Cependant, il n’est pas interdit de souhaiter que la nouvelle confiance qui règne en Arménie depuis l’émergence de la révolution de velours engendre une nouvelle conscience. Investir dans le matériel ne permettra pas au peuple arménien de vivre selon sa culture. Il risque au contraire de s’en éloigner. L’homme a besoin de trouver des repères culturels au gré d’une tradition collective qui, au cours de son histoire, lui a évité de sombrer dans la dépression par la résilience et le religieux. Tous les peuples investissent dans leur culture pour que la conscience de leur origine alimente leur élan vital vers un avenir plus brillant. L’homme a besoin de se situer s’il ne veut pas s’abîmer dans la névrose qu’alimentent l’inconnu de sa naissance et l’inconnu de sa mort. Se situer dans le temps par la réactivation des mythes et se situer par rapport à ses semblables par la pratique d’une fraternité de combat. Or, depuis des décennies en Arménie, le sauve-qui-peut et la corruption, le triomphe de l’argent au détriment d’une société plus égalitaire ont dominé les esprits. Il serait temps de revenir aux fondamentaux et de placer l’humanisme et la fraternité au centre du social. Sans une éthique de l’empathie, l’Arménie s’écroulera. Il faut penser l’autre, apprendre à penser à l’autre et à se mettre à la place de l’autre. En d’autres termes, mettre le fameux tsavet danem’ (je prends ton mal) au cœur d’une société qui a trop longtemps pâti d’un abandon généralisé. Non seulement, ce principe permettrait de revenir aux sources de la religion chrétienne pour que les Arméniens se maintiennent dans une sorte de verticalité mystique, mais il permettrait une véritable révolution des mentalités. Nous ne dirons pas que l’Arménien n’a pas ici ou là montré de la solidarité envers l’autre. Mais les manques sont nettement plus flagrants que les pratiques. Cette solidarité devrait d’ailleurs aussi jouer entre l’Arménie et la diaspora, laquelle depuis l’avènement de la République et la catastrophe du séisme de 1988 n’a jamais manqué d’établir des ponts avec le pays pour le sortir du naufrage. Même si le donateur n’a pas toujours été respecté correctement par le receveur.

Un peuple solide, c’est un peuple solidaire. Et la foi dans le « nous »,  c’est le « menk » du « menk enk sarere »( nous sommes nos montagnes). Un «nous»  au sein duquel interagissent les responsabilité des uns par rapport aux autres comme le sang spirituel qui donne vie à ce « nous».

Denis Donikian, 5 octobre 2019

10 octobre 2019

TSAVET DANEM’ (Je prends ton mal) (1)

Filed under: ARTICLES,CHRONIQUES à CONTRE-CHANT — denisdonikian @ 3:57

3145412560_1_2_NNSC2qjr

 

Première partie – Il était une fois la révolution…

 

Qu’ajouter à l’article critique de Philippe Raffi Kalfayan du 1er octobre dernier sur le site des Nouvelles d’Arménie Magazine dès lors que nous aurions du mal à ne pas partager certains parmi les arguments qui y sont exposés ? Le raisonnement est documenté et porte sur des faits qui ne sont malheureusement pas à mettre au crédit du Premier Ministre d’Arménie. N’étant pas juriste, nous n’entrerons pas dans les arcanes du Droit tel qu’il est débattu et malmené actuellement en Arménie. Pour autant, les impairs, sinon les imperfections constatés ici ou là ne nous conduisent pas à condamner le nouveau régime, dans la mesure où le cas arménien mérite d’être considéré de manière plus holistique que strictement juridique, à savoir en tenant compte du contexte politique du pays, de ses impératifs économiques, des mentalités qui y règnent, des trois décennies de souffrances et d’humiliations subies par une population avide de justice et de bonheur, sans parler des 70 années de soviétisme ou du fait que l’Arménie demeure un petit pays par le nombre d’habitants, en guerre larvée sur le flanc est depuis plus de 30 ans, et quasiment enclavé, avec un ennemi héréditaire sur le flanc ouest. Ces composantes complexes et étroitement imbriquées devrait les prendre en compte quiconque chercherait à passer au crible les décisions, les avancées et les fautes du Premier ministre d’Arménie.

(Certes, préserver le Droit pour un pays démocratique constitue le socle sur lequel il peut bâtir une société juste et prospère. Et monsieur Kalfayan aurait raison de penser l’Arménie actuelle selon cette seule optique juridique si les responsables de la politique, à commencer par le Premier ministre, n’étaient quant à eux contraints de tenir compte d’un bien plus large spectre d’obligations. Le cas de la mine d’or d’Amulsar suffirait à le démontrer dans la mesure où elle concentre un grand nombre d’intérêts contradictoires qui paralysent toute décision. Les écologistes n’en veulent pas ainsi que les villageois proches qui bloquent les routes depuis le 23 juin. Quant à la société Lydian, elle maintient qu’elle utilisera une technologie propre à respecter l’écosystème local. Sans parler de la Fédération Internationale des droits de l’homme qui a enquêté sur place et défend les opposants à la mine. Que dire des 1 400 personnes employées par l’entreprise qui n’ont pas pu aller travailler depuis le 23 juin ? Quant au gouvernement, il a hérité de cette patate chaude signée dans des conditions douteuses sous l’ancien régime. Pachinian, qui a promis du travail aux Arméniens, devrait-il au contraire se parjurer en supprimant des emplois ? Sachant qu’il ne peut se permettre le luxe d’un procès intenté par la société Lydian, ni celui de prendre contre elle une décision arbitraire qui rendrait peu crédible l’Arménie auprès des investisseurs étrangers. Toujours est-il qu’on ne peut lui reprocher une quelconque dérobade puisqu’il est venu à la rencontre de tous les opposants pour clarifier la situation. On est loin des pratiques précédentes où les décisions se prenaient à huis clos.)

Tout de même, étant donné que le passage entre l’ancien et le nouveau régime s’est opéré sans effusion de sang, il nous paraît incongru d’en faire coup d’État ? En effet, il n’y a pas eu, que nous sachions, renversement du pouvoir Sarkissian ni de façon illégale, ni de façon brutale. De même, la révolution, si révolution il y a, ne s’est pas faite par la force. Par conséquent, n’en déplaise à Monsieur Kalfayan, ces deux modes de transition ne sauraient selon nous s’appliquer à l’Arménie. J’ajoute que cette « révolution » n’est pas sortie du chaos, mais a mûri au cours de trente années de protestations continues de la part du peuple arménien, émaillées de plusieurs amorces de guerre civile, dont celle du 1er mars, et qu’une volonté de changement général a été entérinée par un vote reconnu comme transparent et incontestable, le premier depuis l’avènement de la république.

Dans ce contexte, il faut reconnaître à Serge Sarkissian, comme nous l’avons déjà fait, le mérite d’avoir affirmé que c’était Pachinian qui avait raison et qui voyait juste. Il faut saluer son courage pour avoir mis un terme à son mandat par un acte digne d’un homme d’État ayant le souci de la nation plutôt que celui tant de ses intérêts que de sa classe politique. On n’ose pas se demander ce qui serait arrivé si ce geste humiliant pour lui n’avait pas été accordé à ses opposants, à savoir à la majorité de la population arménienne. D’ailleurs, aurait-il pu faire autrement tant la pression de la rue était massive et unanime ?

Cependant, force est de constater que celui qui a orchestré cette « révolution » et qui prenait Nelson Mandela pour modèle, s’en est écarté à partir du moment où, au lieu de jouer sur la réconciliation et l’unité, comme le souligne à juste titre Monsieur Kalfayan, il a exacerbé les divisions entre son parti qui prétend représenter le peuple et celui des Républicains. Reste à savoir si les membres du parti républicain étaient solubles dans un régime de réconciliation nationale. On peut en douter, et le premier à en douter ce fut le Premier ministre qui a connu la prison de la part de ces mêmes Républicains. Toujours est-il que la politique d’apartheid, à savoir de développement séparé des populations blanches et noires, était autrement plus cruelle et injuste que l’ostracisation aveugle de la population arménienne par les Républicains. Et pourtant, Mandela, après vingt-sept ans d’emprisonnement, osera bâtir l’avenir de son pays contre sa propre rancune et contre l’esprit de revanche des Noirs, sachant que cet avenir ne pouvait être viable si devaient se perpétuer les antagonismes raciaux et politiques qui ont déchiré les populations.

Je reconnais, avec Monsieur Kalfayan, qu’une politique transitionnelle, fondée sur une constitution intérimaire, était nécessaire. Même si me choque une Constitution voulue sur mesure par un président et formulée à l’aune de ses intérêts, de manière à se mettre à l’abri de toute poursuite judiciaire, me choque aussi le fait que son auteur, Robert Kotcharian soit jeté en prison comme un chien alors même que son procès est en cours. Aucun représentant de l’autorité n’est censé ignorer que, dans une démocratie normale ou en voie de normalisation, tout prévenu est innocent tant que sa culpabilité n’a pas été démontrée par un jugement. A ce jour, la place de Kotcharian n’est pas derrière les barreaux. Il doit jouir pleinement de sa liberté de citoyen durant toute la durée de son procès sans pour autant être autorisé à quitter le pays. Et quoi, l’Arménie n’aurait-elle rien à envier au Japon qui jeta Carlos Ghosn en prison avant même qu’il n’ait eu le temps de savoir de quoi on l’accusait ? Rien à envier non plus à la Turquie qui garde en prison Osman Kavala alors même qu’aucune preuve tangible de sa culpabilité n’a été présentée. D’ailleurs, la déclaration du mécène au tribunal du 8 octobre dernier sonne comme un rappel au respect du droit : «  Le fait que je sois maintenu en détention depuis si longtemps sans que le tribunal ait pu avancer des preuves de ma culpabilité est une violation supplémentaire du droit. Il s’agit d’une pratique illégale et discriminatoire, assimilable à une punition. J’exige que le tribunal mette fin à cette pratique illégale, discriminatoire ». Cette vindicte n’est pas à l’honneur de la nouvelle démocratie à laquelle aspire l’Arménie.

Le fait de se réclamer du peuple, comme le fait Pachinian, ici ou là, suscite obligatoirement le doute en raison du raccourci dont il s’accommode au détriment de la réalité. 70 % d’une population ne font pas un peuple, mais produisent une discrimination à l’égard des 30% qui ont le droit de penser autrement. Pachinian confond le peuple avec la foule des meetings où les présents buvaient ses paroles.

Par ailleurs, les Arméniens, peuple à sang chaud s’il en est, sont prompts à sanctifier un leader autant qu’à diaboliser son adversaire. Combien de fois n’a-t-on pas devant nous stigmatisé Kotcharian en le traitant de Turc ? Tandis qu’aujourd’hui, Pachinian est devenu une figure de saint laïc dont l’effigie se trouve partout ad nauseam. Il faut savoir que les Arméniens sont capables de retournements à 180° avec une brutalité qui étonnerait un observateur étranger. Ceux qui criaient « Levon ! Levon ! » (à savoir Levon Ter Petrossian) durant et après le charjoum, comme s’il était leur sauveur, ont réussi à le détester avec la même ardeur à la suite des élections probablement truquées de 1996 aux dépens de Vazken Manoukian, jusqu’à le pousser à la démission le 3 février 1998. Ils y ont gagné Kotcharian. Cela dit, cette sanctification aveugle de Pachinian atténue forcément les sens critique et civique du citoyen et donne à l’intéressé des ailes, sinon des mains pour se croire autorisé à fesser quiconque le contredit. Autrement dit, Pachinian jouit d’une telle notoriété qu’il pourrait être enclin à abuser de son autorité. Dans cette perspective, la démocratie pourrait virer à l’autoritarisme.

En effet, cette position éminente dans l’opinion est malsaine, même si elle est compréhensible. Pachinian devient de la sorte la main armée de la hargne qui anime une grande partie de la population humiliée par des années de frustration. J’ai toujours pensé que les applaudissements dont il bénéficiait lors des meetings étaient mâtinés de haine à l’égard des Républicains. Or, cette haine entre tenants de l’ancien régime et partisans du nouveau échauffe les esprits et circule partout dans le pays au point de menacer la sérénité dont il a besoin pour se normaliser. Au lieu de se battre ensemble sur les moyens à mettre en œuvre pour faire avancer le pays et le défendre, les Arméniens sont embourbés dans des querelles de procédures qui sont autant de perte d’énergie, alors que la population trépigne d’impatience dans l’attente des réformes promises.

Or, dans cette course aux réformes, nombreux sont les obstacles qui ralentissent l’action du Premier ministre.

Par exemple, la révolution dont celui-ci se réclame ne saurait être effective sans le remplacement des collaborateurs de l’ancien régime par des élites éduquées et neuves. Pour rappel, l’Arménie, pays jeune, n’a pas un corps de fonctionnaires capables de transcender les aléas des urnes et de travailler avec dévouement et abnégation uniquement pour la pérennisation de l’État et le bien public. En d’autres termes, manque à l’État arménien une institution qui formerait des fonctionnaires responsables de sa haute administration. Cette carence oblige le nouveau régime à composer avec des élites qui ont largement forniqué avec les gouvernances précédentes et qui y ont acquis des automatismes fondés sur l’égoïsme des intérêts propres plutôt que sur un comportement soucieux du bien général. Ce qui a pu avoir comme effet la formation d’un État profond, où ces élites ont pu prendre des décisions conformes à la défense de leur pré carré et non au profit du pays. (D’ailleurs, en Arménie comme ailleurs et même en France, les hommes étant ce qu’ils sont et les Arméniens bien davantage que des hommes, la création d’une élite de fonctionnaires pourrait constituer un État dans l’État propre à contrecarrer les décisions de l’exécutif.)

Cet état de fait constitue une sérieuse entrave à l’action du gouvernement. Dès lors comment ne pas comprendre Pachinian qui doit être obligé de nettoyer les écuries d’Augias s’il veut faire place nette et avancer. On se trouve ainsi dans le cul-de-sac d’une cruelle aporie : faire la révolution par le changement des élites alors que manquent les élites nouvelles.

De la même manière, le passage du soviétisme à la république n’a été qu’une vaste mascarade. Comme l’Arménie manquait de fonctionnaires aptes à assumer la nouvelle constitution, elle a dû reconduire ceux de la dictature précédente au risque d’y perdre dans le changement. En fait, au début de la république, les automatismes d’hier ont été simplement reproduites faute de formation pour faire vivre la pensée de l’Indépendance et en raison du chaos dominant provoqué par le conflit du Karabagh. Ce chaos, les voyous en ont largement profité pour accroitre leur business tandis que les héros se jetaient à corps perdu dans la bataille au risque de sacrifier leur vie. L’économie de l’urgence a tôt fait de détruire le travail par la vente précipitée des usines et des biens nationaux. Au chaos a succédé l’abîme. Et on aurait du mal à affirmer que les présidents qui vinrent après Levon Ter-Petrossian furent aptes à relever le défi à la fois de la défense nationale et de la reconstruction.

Que monsieur Kalfayan assimile Pachinian à un Erdogan poursuivant les gülenistes me paraît d’autant moins pertinent que Pachinian, plutôt que de s’acoquiner avec les Républicains comme Erdogan le fit avec Gülen, les a inlassablement combattus. Pour quelle raison me direz-vous ? Pour une raison de tempérament politique. Pachinian a mis sa vie au service du peuple arménien alors que les Républicains étaient au service de leurs sales affaires. Quant à lui donner des intentions et même des comportements de dictateur, aussi indiscutables et tranchés quand il s’agit d’Erdogan, cela n’est ni crédible ni supportable, même si des erreurs et des naïvetés ont été commises.

On se demande quels poux va chercher Monsieur Kalfayan dans la chevelure d’Anna Hagopian, l’épouse du Première ministre, quand il dénonce l’origine de l’argent devant servir à la Fondation Mon Pas dans les domaines culturels, éducatifs et de santé, principalement au profit des enfants gravement malades d’Arménie, alors que cet argent est majoritairement recueilli auprès de la diaspora ? Si les épouses Kotcharian et Sarkissian avaient pour mission de piloter une fondation semblable qui était de leur responsabilité, on ne peut pas dire que leur activisme ait été très visible ou très opérant.( mystepfoundation.am)

« Faut-il rappeler que la justice est rendue par des hommes, et ceux-ci ont droit à l’erreur ? » écrit à juste titre Monsieur Kalfayan. Faut-il aussi lui rappeler que la politique est également rendue par des hommes et qu’ils ont droit à l’erreur surtout dans un contexte d’urgence et de renouvellement en vue de remettre le pays sur pieds ? Il reste que ce pays doit s’inventer un avenir de prospérité par le travail et remettre les comportements sur les rails d’une éthique conforme à ses fondamentaux culturels, sans quoi la révolution entamée, loin de rouler sur du velours, pourrait engendrer un tapis de ronces, d’épines et de barbelés.

 

Denis Donikian

 

Demain deuxième partie : L’évangile  selon saint Nigol

Page suivante »

Propulsé par WordPress.com.